दीपकम् Class 7 Ch 10 Question Ans Deepakam Sanskrit NCERT

दशमः कः ?

वयम् अभ्यासं कुर्मः

१. कोष्ठकात् समीचीनम् उत्तरं चित्वा लिखन्तु –

(कोष्ठक में से उचित उत्तर चुनकर लिखें -)

(क) कति बालकाः स्नातुं गताः? (कितने बालक नहाने गए थे?)

उत्तर:  दश (दस)

(ख) कतमः बालकः नद्यां मग्नः इति निश्चयम् अकुर्वन्? (कौन-सा बालक नदी में डूब गया, ऐसा निश्चय किया गया?)

उत्तर:  दशमः (दसवाँ)

(ग) दशमः कः आसीत्? (दसवाँ कौन था?)

उत्तर: नायकः (नेता)

(घ) कः सम्यक् रूपेण बालकान् गणितवान्? (किसने ठीक तरह से बालकों को गिना?)

उत्तर:  पथिकः (यात्री)

(ङ)  बालकाः कां तीर्त्वा पारं गताः? (बालकों ने किसे तैरकर पार किया?)

उत्तर:  नदीम् (नदी)

२.पाठस्य आधारेण एकवाक्येन प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखन्तु –

(पाठ के आधार पर एक वाक्य में प्रश्नों के उत्तर लिखें -)

(क) दश बालकाः किमर्थं नदीम् अगच्छन्? (दस बालक नदी में किस लिए गए?)

उत्तर:  स्नानाय (नहाने के लिए)

(ख) नायकः किम् अपृच्छत्? (नेता ने क्या पूछा?)

उत्तर: अपि सर्वे बालकाः नदीम् उत्तीर्णाः? (क्या सभी बालक नदी पार कर गए?)

(ग) बालकाः स्नानाय कुत्र अगच्छन्? (बालक नहाने के लिए कहाँ गए?)

उत्तर: नदीम् (नदी)

(घ) बालकाः किं निश्चयम् अकुर्वन्? (बालकों ने क्या निश्चय किया?)

उत्तर: मग्नः (डूब गया)

(ङ) बालकाः कथं गृहम् अगच्छन्? (बालक घर कैसे गए?)

उत्तर: आनन्देन (आनंद से)

३. पट्टिकातः उचितं विशेषणपदं योजयित्वा वाक्यानि रचयन्तु –

(तालिका से उचित विशेषण पद (क्रमवाचक संख्यावाचक शब्द) जोड़कर वाक्य बनाइए)

प्रथमा    द्वितीया    तृतीया   चतुर्थी       पञ्चमी

(क) करे प्रथमा अङ्गुलिः भवति तर्जनी।

अनुवाद – हाथ में पहली अंगुली होती है तर्जनी।

(ख) अनामिका चतुर्थी अङ्गुलिः भवति।

अनुवाद – अनामिका चौथी अंगुली होती है।

(ग) करे पञ्चमी अङ्गुलिः भवति अङ्गुष्ठः।

अनुवाद – हाथ में पाँचवीं अंगुली होती है अँगूठा।

(घ) कनिष्ठिका द्वितीया अङ्गुलिः भवति।

अनुवाद – कनिष्ठिका दूसरी अंगुली होती है।

(ङ) करे तृतीया अङ्गुलिः भवति मध्यमा।

अनुवाद – हाथ में तीसरी अंगुली होती है मध्यमा।

४. पट्टिकां दृष्ट्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखन्तु –  (तालिका देखकर प्रश्नों के उत्तर लिखिए -)

(क) सप्ताहस्य प्रथमः दिवसः कः? (सप्ताह का पहला दिन कौन-सा है?)

उत्तरः  रविवासरः।(रविवार)

(ख) सप्ताहस्य कतमः दिवसः रविवासरः अस्ति? (रविवार सप्ताह का कौन-सा दिन है?)

उत्तरः प्रथमः।(पहला)

(ग) सप्ताहस्य षष्ठः दिवसः कः? (सप्ताह का छठा दिन कौन-सा है?)

उत्तरः शुक्रवासरः।(शुक्रवार)

(घ) सप्ताहस्य कतमः दिवसः शनिवासरः अस्ति? (शनिवार सप्ताह का कौन-सा दिन है?)

उत्तरः सप्तमः।(सातवाँ)

(ङ) सप्ताहस्य अन्तिमः दिवसः कः अस्ति? (सप्ताह का अंतिम दिन कौन-सा है?)

उत्तरः  शनिवासरः।(शनिवार)

५. वाटिकां दृष्ट्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखन्तु –

(तालिका देखकर प्रश्नों के उत्तर दीजिए)

(क) मासेषु पञ्चमः मासः कः? (बारह मासों में पाँचवाँ मास कौन-सा है?)

उत्तरः श्रावणः।(श्रावण)

(ख) मार्गशीर्षः कतमः मासः अस्ति?(मार्गशीर्ष कौन-सा महीना है?)

उत्तरः नवमः।(नौवाँ)

(ग)  मासेषु दशमः मासः कः?(महीनों में दसवाँ मास कौन-सा है?)

उत्तरः पौषः।(पौष)

(घ) कार्त्तिकः कतमः मासः अस्ति?(कार्तिक कौन-सा महीना है?)

उत्तरः अष्टमः।(आठवाँ)

(ङ) मासेषु अन्तिमः मासः कः?(महीनों में अंतिम मास कौन-सा है?)

उत्तरः फाल्गुनः।(फाल्गुन)

६. मञ्जूषां पश्यन्तु, उत्तरं लिखन्तु- (संदर्शित सूची (मञ्जूषा) को देखकर उत्तर दीजिए)

(क)आङ्ग्लमासेषु दशमः मासः ……………….अक्टोबरमासःअंग्रेजी महीनों में दशवाँ महीना कौन-सा है? – अक्टूबर
(ख)फरवरीमासः ……………………...मासः अस्ति।द्वितीयः ।फरवरी कौन-से क्रम का महीना है? – दूसरा
(ग)आङ्ग्लमासेषु अष्टमः मासः.……………….अगस्तमासःअंग्रेजी महीनों में आठवाँ महीना कौन-सा है? – अगस्त
(घ)सितम्बरमासः……………….मासः अस्ति।नवमःसितम्बर कौन-से क्रम का महीना है? – नवाँ
(ङ)आङ्ग्लमासेषु अन्तिमः मासः…………………दिसम्बरमासःअंग्रेजी महीनों में अंतिम महीना कौन-सा है? – दिसम्बर

 ७. अधोलिखिते गद्यांशे अङ्कानां स्थाने संख्यावाचकशब्दान् लिखन्तु –

( नीचे लिखे गद्यांश में अंकों के स्थान पर संख्यावाचक शब्द लिखें -)

(१)एका पाठशाला अस्ति।एक पाठशाला है।
(२)तत्र त्रयः अध्यापकाः सन्ति।वहाँ तीन अध्यापक हैं।
(३)साहित्यकक्षायां विंशतिः छात्राः सन्ति।साहित्य कक्षा में बीस छात्र हैं।
(४)एकस्मिन् दिने एकः निरीक्षकः आगतवान्।एक दिन एक निरीक्षक आया।
(५)तस्मिन् दिने साहित्यकक्षायां पञ्चदश छात्राः उपस्थिताः।उस दिन साहित्य कक्षा में पंद्रह छात्र उपस्थित थे।
(६)पञ्च अनुपस्थिताः।पाँच अनुपस्थित थे।
(७)निरीक्षकः दश शब्दान् लेखितुम् उक्तवान्।निरीक्षक ने दस शब्द लिखने को कहा।
(८)द्वौ छात्रौ सप्त शब्दान् सम्यक् लिखितवन्तौ।दो छात्रों ने सात शब्द सही लिखे।
(९)एकः छात्रः सर्वानपि दश शब्दान् सम्यक् लिखितवान्।एक छात्र ने सभी दस शब्द सही लिखे।
(१०)अवशिष्टाः द्वादश छात्राः नव शब्दान् सम्यक् लिखितवन्तः।शेष बारह छात्रों ने नौ शब्द सही लिखे।