१ .पाठं पठित्वा अधोलिखितानि पदानि परस्परं मेलयन्तु
(पाठ के आधार पर पदों को आपस में जोड़िए)
| (१) | हान्दुमान् | अण्डमानः | हान्दुमान – अण्डमान द्वीप का प्राचीन नाम |
| (२) | कालापानी | सेल्यूलरकारागारः | कालापानी – अण्डमान स्थित ब्रिटिश काल की जेल |
| (३) | जारवा | जनजातिः | जारवा – वहाँ की एक आदिवासी जनजाति |
| (४) | स्वराजद्वीपः | एलीफेण्टा | स्वराजद्वीप – जहाँ एलीफेण्टा तट स्थित है |
| (५) | राधानगरतटः | श्वेतरेणुः | राधानगर तट – सफेद रेत वाला सुंदर समुद्र तट |
| (६) | स्वातन्त्र्यवीरः | सावरकरः | स्वातंत्र्यवीर – वीर सावरकर |
२.अधोलिखितानांप्रश्नानाम्उत्तराणिपूर्णवाक्येनलिखन्तु–
(नीचे दिए गए प्रश्नों के उत्तर पूर्ण वाक्य में लिखिए।)
(क) रामायणकाले अण्डमानद्वीपस्य नाम किम् आसीत्? (रामायण काल में अंडमान द्वीप का नाम क्या था?)
उत्तरः हण्डुकमान्। (हण्डुकमान)
(ख) स्वातन्त्र्यवीरः सावरकरः कति वर्षाणि कष्टं सोढवान्? (स्वतंत्रता सेनानी सावरकर ने कितने वर्षों तक कष्ट सहा?)
उत्तरः दश वर्षाणि।(दस वर्ष।)
(ग) अण्डमानद्वीपे काः जनजातयः निवसन्ति? (अंडमान द्वीप में कौन-कौन सी जनजातियाँ निवास करती हैं?)
उत्तरः अण्डमानी, ओङ्गी, जारवा, सेण्टिनली।( अण्डमानी, ओङ्गी, जारवा, सेण्टिनली।)
(घ) अण्डमानद्वीपे आजीविकार्थं जनाः किं कुर्वन्ति? (अंडमान द्वीप में आजीविका के लिए लोग क्या करते हैं?)
उत्तरः उत्पादनं, वाणिज्यं, कृषिकर्म, मत्स्यव्यापारं। ( उत्पादन, व्यापार, खेती और मछली पालन।)
(ङ) अन्ते सर्वे मिलित्वा कं श्लोकं गायन्ति? (अंत में सब मिलकर कौन-सा श्लोक गाते हैं?)
उत्तरः हुतात्मनां पूततपःस्थलीयं… (आरम्भश्लोकः)। (हुतात्माओं की पवित्र तपोभूमि… (प्रारंभिक श्लोक)।
३.पाठं दृष्ट्वा रिक्त स्थानानि पूरयन्तु–
(पाठ को देखकर खाली स्थानों की पूर्ति कीजिए।”)
| (क) | अण्डमानद्वीपस्य राजधानी श्रीविजयपुरम् अस्ति। | अण्डमान द्वीप की राजधानी श्रीविजयपुरम् है। |
| (ख) | सूर्यांशः गृहं गत्वा जालपुटे अण्डमानस्य अन्वेषणम् अकरोत्। | सूर्यांश ने घर जाकर इंटरनेट पर अण्डमान का अन्वेषण किया। |
| (ग) | प्रथमशताब्द्याम् अस्य नाम अगादेमन् इति आसीत्। | प्रथम शताब्दी में इसका नाम अगादेमन् था। |
| (घ) | अस्मिन् द्वीपे सेल्युलर् इति कारागारम् अस्ति। | इस द्वीप में सेल्युलर नामक एक कारागार है। |
| (ङ) | वयं स्वातन्त्र्यवीराणां बलिदानेन एव सुखेन जीवामः। | हम स्वतंत्रता सेनानियों के बलिदान के कारण ही सुखपूर्वक जीवन जीते हैं। |
| (च) | कालापानी यूनेस्को संस्थायाः वैश्विकसम्पदः सूच्यां संरक्षितम्। | कालापानी यूनेस्को संस्था की विश्व धरोहर सूची में संरक्षित है। |
| (छ) | कृषिकार्येण मत्स्यव्यापारेण च जीविकां निर्वहन्ति। | कुछ लोग कृषिकर्म और मत्स्य व्यापार से अपनी आजीविका चलाते हैं। |
४.अधोलिखितानां विशेषण–विशेष्यपदानां मेलनं कृत्वा रिक्तस्थानानि पूरयन्तु–
(नीचे दिए गए विशेषण (गुण बताने वाले शब्द) और विशेष्य (जिनके लिए विशेषण प्रयोग होता है) शब्दों को मिलाकर रिक्त स्थानों को भरिए।)
| (क) | नीलम् | समुद्रतटेषु | नीलं | समुद्रम् |
| (ख) | सुन्दरतमेषु | आपणे | सुन्दरतमेषु | आपणे |
| (ग) | स्वीया: | समुद्रम् | स्वीये | समुद्रे |
| (घ) | विविधवर्णाः | रीतिपरम्पराः | विविधवर्णाः | रीतिपरम्पराः |
| (ङ) | स्थानीये | स्थानम् | स्थानीये | स्थानम् |
| (च) | प्रथमम् | मत्स्याः | प्रथमं | मत्स्याः |
५.पट्टिकातः समुचितानि पदानि चित्वा विशेषणानुसारं विशेष्यपदं लिखन्तु –
(नीचे दिए गए शब्दों की सूची (पट्टिका) से उपयुक्त शब्द चुनकर विशेषण (विशेषता) के अनुसार विशेष्य (वस्तु/संज्ञा) शब्द लिखिए।)
| (क) | नूतने | गृहे | नए घर में |
| (ख) | पवित्रं | गुरुकुलम् | पवित्र गुरुकुल |
| (ग) | रक्तायां | शाटिकायां | लाल साड़ी में |
| (घ) | उत्तमानि | पुस्तकानि | उत्तम पुस्तकें |
| (ङ) | सुदीर्घः | मार्गः | बहुत लंबा रास्ता |
| (च) | सुन्दरी | युवती | सुंदर युवती |
| (छ) | उन्नतान् | वृक्षान् | ऊँचे वृक्षों |
| (ज) | विशालां | पाठशालां | विशाल पाठशाला |
| (झ) | स्थूलाय | गजाय | मोटे हाथी के लिए |
| (ञ) | तस्य | तटस्य | उस तट का |
६. पट्टिकातः सर्वनामविशेषणपदानि चित्वा वाक्यानि पूरयन्तु –
(नीचे दिए गए सर्वनाम-विशेषण शब्दों की सूची से उपयुक्त शब्द चुनकर वाक्यों को पूरा कीजिए -)
ते, तस्मिन्, तत्, तेषां, एषा, तौ, तस्यै, ताः, तेन, सः
| (क) | तेषां पुष्पाणाम् उद्यानम् अस्ति । | उनके फूलों का एक बग़ीचा है। |
| (ख) | एषा वृद्धा आपणं गच्छति । | यह वृद्धा बाजार जाती है। |
| (ग) | तत् चित्रे चन्द्रयानम् अस्ति । | उस चित्र में चंद्रयान है। |
| (घ) | सः शिक्षकः संस्कृतं पाठयति । | वह शिक्षक संस्कृत पढ़ाता है। |
| (ङ) | ते बालकाः जलं पिबन्ति । | वे बालक पानी पीते हैं। |
| (च) | तत् पुष्पम् आकर्षकम् अस्ति । | वह फूल आकर्षक है। |
| (छ) | तेन कन्दुकेन क्रीडन्ति । | वे उस गेंद से खेलते हैं। |
| (ज) | ताः शिक्षिकाः गीतं शिक्षयन्ति । | वे शिक्षिकाएँ गीत सिखाती हैं। |
| (झ) | तौ मयूरौ नृत्यतः । | वे दो मोर नृत्य करते हैं। |
| (ञ) | तस्यै बालिकायै पुस्तकानि यच्छ। | उस बालिका को पुस्तकें दो। |
७: पाठे प्रयुक्तानि अव्ययपदानि क्रियापदानि च चित्वा समुचिते स्थाने लिखन्तु –
(पाठ में प्रयुक्त हुए अव्यय (जो अपरिवर्तनीय होते हैं) और क्रियापद (क्रिया वाले शब्द) छाँटकर उचित स्थान में लिखिए।)
| कुत्र | कहाँ | स्मरामि | मुझे याद नहीं |
| एव | ही | इच्छामः | हम चाहते हैं |
| अपि | भी | अस्ति | है |
| च | और | दृष्टवान् | देखा था |
| यावत् | तक | अकरोत् | किया था |
| सत्यमेव | निश्चित ही | निवसन्ति | निवास करते हैं |
८. निम्नलिखितानां पदानां स्वरूपं सावधानं दृष्ट्वा उदाहरणानुसारं लिखन्तु –
(नीचे दिए गए पदों के संधि रूप उदाहरण के अनुसार सावधानी से लिखिए –)
यथा – समुद्रस्य मध्ये समुद्रमध्ये
| (क) | द्वीपानां समूहः | द्वीपसमूहः | द्वीपों का समूह |
| (ख) | रामायणस्य काले | रामायणकाले | रामायण के समय |
| (ग) | भारतस्य भूमिः | भारतभूमिः | भारत की भूमि |
| (घ) | उद्योगस्य विषयः | उद्योगविषयः | उद्योग का विषय |
| (ङ) | देशस्य भक्तः | देशभक्तः | देश का भक्त |
| (च) | समुद्रस्य तलम् | समुद्रतलम् | समुद्र का तल (नीचे का भाग) |
The Class 9 Syllabus 2026–27 CBSE introduces several improvements designed to make learning more meaningful,…
The ISRO YUVIKA 2026 (Young Scientist Program) offers Class 9 students a unique opportunity to…
Looking for effective exam preparation? This CBSE Class 8 Science Practice Paper 2026 with Answer…
Looking for effective exam preparation? This CBSE Class 8 Science Practice Paper 2026 with Answer…
Looking for effective exam preparation? This CBSE Class 8 Science Practice Paper 2026 with Answer…
Access the Chapter-wise NCERT Solutions for Class 1 Maths to enhance your learning experience and…