Categories: Uncategorized

संस्कृत Solutions Class 6 Chapter 4 Sanskrit Deepakam

अहं प्रातः उत्तिष्‍ठामि

वयम् अभ्यासं कुर्मः

१. पट्टिकातः शिष्टाचारस्य पदानि चित्वा लिखन्तु ।

उत्तरम्:

गुरुवन्दनम्, वृद्धसेवा, अतिथिसत्कार: मातृप्रेमः, पितृभक्तिः,

ज्येष्ठेषु आदरः, कनिष्ठेषु प्रीतिः, बन्धुषु प्राणिषु दया, प्रीति: स्वाभिमानम्,

परोपकारः प्रियवचनम्, सत्यकथनम्, सत्पात्रे दानम्,

सर्वेषु मैत्रीभावः, समयपालनम्, स्वच्छता, प्रकृतिरक्षणम्, भातृषु भगिनीषु च स्नेह ।

हिन्दी अनुवाद:

क्रमांकसंस्कृत पद / वाक्यांशहिन्दी अर्थ
1गुरुवन्दनम्गुरु को प्रणाम करना
2वृद्धसेवावृद्धों की सेवा
3अतिथिसत्कारःअतिथि का सत्कार
4मातृप्रेमःमाता के प्रति प्रेम
5पितृभक्तिःपिता के प्रति भक्ति
6ज्येष्ठेषु आदरःबड़ों के प्रति आदर
7कनिष्ठेषु प्रीतिःछोटों के प्रति स्नेह
8बन्धुषु प्राणिषु दयासंबंधियों और जीवों पर दया
9प्रीतिः स्वाभिमानम्प्रेम और आत्मसम्मान
10परोपकारःदूसरों की भलाई / सहायता
11प्रियवचनम्मधुर वाणी
12सत्यकथनम्सत्य बोलना
13सत्पात्रे दानम्योग्य व्यक्ति को दान
14सर्वेषु मैत्रीभावःसभी से मित्रता का भाव
15समयपालनम्समय का पालन
16स्वच्छतासाफ-सफाई
17प्रकृतिरक्षणम्प्रकृति की रक्षा
18भातृषु भगिनीषु च स्नेहभाइयों और बहनों के प्रति स्नेह

२. उदाहरणानुगुणं समयं संख्याभिः लिखन्तु ।

यथा- पादोन- सप्तवादनम् – ‘६:४५

सार्ध – दशवादनम् – ……………
दशवादनम् – ………….
सपाद – पैंड्वादनम् – ……………
सार्ध – चतुर्वादनम् – ………….
पादोन – एकादशवादनम् – ………….

उत्तरम्:

सार्ध – दशवादनम् – १०:३० (सार्ध का अर्थ है ‘आधा’, यानी 10:30)

दशवादनम् – १०:०० (दशवादनम् का अर्थ है ‘दस बजे’)

सपाद – षड्वादनम् – ०६:१५ (सपाद का अर्थ है ‘पंद्रह मिनट से ज्यादा’, यानी 6:15)

सार्ध – चतुर्वादनम् – ०४:३० (सार्ध का अर्थ है ‘आधा’, यानी 4:30)

पादोन – एकादशवादनम् – १०:४५ (पादोन का अर्थ है ‘एक चौथाई कम’, यानी 10:45)

३. उदाहरणानुगुणं समयम् अक्षरैः लिखन्तु ।

यथा – ०६:०० – ”षड्वादनम्”

१२:०० – ………….
०५:३० – ………….
०६:४५ – ………….
०९:४५ – ……….
११:३० – …………

उत्तरम्:

१२:०० – द्वादशवादनम्     (द्वादशवादनम् का अर्थ है ‘बारह बजे’)

०५:३० – सार्ध – पञ्चवादनम्,      (सार्ध का अर्थ है ‘आधा’, यानी 5:30)

०६:४५ – पादोन – सप्तवादनम्     (पादोन का अर्थ है ‘एक चौथाई कम’, यानी 6:45)

०९:४५ – पादोन – दशवादनम्     (पादोन का अर्थ है ‘एक चौथाई कम’, यानी 9:45)

११:३० – सार्ध एकादश वादनम्     (सार्ध का अर्थ है ‘आधा’, यानी 11:30)

४. उदाहरणानुगुणं प्रश्ननिर्माणं कुर्वन्तु । 

यथा सः सार्ध – सप्तवादने अध्ययनं करोति ।  –  “स:” “कदा अध्ययनं करोति?

(क) सा सपाद – नववादने विद्यालयं गच्छति । – ………?

(वह पौने दस बजे विद्यालय जाती है।)

उत्तरम्:  – सा कदा विद्यालयं गच्छति ? (वह कब विद्यालय जाती है?)

(ख) सतीशः सार्ध – द्वादशवादने भोजनं करोति । – ………? 

(सतीश साढ़े बारह बजे भोजन करता है।)

उत्तरम्: – सतीशः कदा भोजनं करोति ? (सतीश कब भोजन करता है?)

(ग) यानं पञ्चवादने आगच्छति ।  -………? 

(कार पाँच बजे आता है।)

उत्तरम्: – यानं कदा आगच्छति? (कार कब आता है?)

(घ) गोपालः षड्वादने गोदोहनं करोति ।  -………?

(गोपाल छह बजे गाय का दूध निकालता है।)

उत्तरम्: – गोपालः कदा गोदोहनं करोति ? (गोपाल कब गाय का दूध निकालता है?)

(ङ) माता दशवादने कार्यालयं गच्छति । -………?

(माँ दस बजे कार्यालय जाती है।)

उत्तरम्: – माता कदा कार्यालयं गच्छति ? (माँ कब कार्यालय जाती है?)

५. स्वस्य दिनचर्यां सरलवाक्यैः लिखन्तु ।

उत्तरम्:

अहम् प्रातः पञ्चवादने उत्तिष्ठामि । (मैं सुबह पाँच बजे उठता हूँ।)
अहम् षड्वादने उद्यानं गच्छामि। (मैं सुबह छह बजे बगीचे में जाता हूँ।)
अहम् सार्ध षड्वादने स्नानादिकम् करोमि । (मैं साढ़े छह बजे स्नान करता हूँ।)
अहम् सपाद-सप्तवादने प्रातराशम् करोमि । (मैं पौने आठ बजे नाश्ता करता हूँ।)
अहम् अष्ट-वादने विद्यालयम् गच्छामि। (मैं आठ बजे विद्यालय जाता हूँ।)

६. वाक्येषु शिष्टाचारपदं योजयन्तु ।

यथा – युवक: मातापित्रोः सेवां करोति ।

(क) सा दुर्बलानां …………. करोति ।

उत्तरम्: – साहाय्यं

अनुवाद: वह कमजोरों की मदद करती है।

(ख) सर्वेषु प्राणिषु ……….. भवतु ।

उत्तरम्: – दयाभावः

अनुवाद: सभी प्राणियों में दया भाव हो।

(ग) सर्वे छात्रा : पाठशालायाः ……… कुर्वन्तु ।

उत्तरम्: – नियमपालनं

अनुवाद: सभी छात्र विद्यालय के नियमों का पालन करें।

(घ) वयं सर्वे अतिथीनां ………… कुर्मः।

उत्तरम्: – सत्कारं

अनुवाद: हम सभी अतिथियों का सत्कार करते हैं।

(ङ) परस्परं छात्रेषु ……… भवतु ।

उत्तरम्: – मैत्रीभावः

अनुवाद: छात्रों के बीच आपसी मित्रता हो।

a2zly.com

Recent Posts

Class 9 Syllabus 2026–27 CBSE | Latest NCERT Subject-Wise Curriculum Update

The Class 9 Syllabus 2026–27 CBSE introduces several improvements designed to make learning more meaningful,…

4 hours ago

Young Scientist Program (YUVIKA) 2026 – A Golden Opportunity for Class 9 Students to Explore Space Science

The ISRO YUVIKA 2026 (Young Scientist Program) offers Class 9 students a unique opportunity to…

5 days ago

CBSE Class 8 Science Practice Paper 2026 with Answer Key (Set 3) – Ultimate Exam Preparation Guide

Looking for effective exam preparation? This CBSE Class 8 Science Practice Paper 2026 with Answer…

2 weeks ago

CBSE Class 8 Science Practice Paper 2026 with Answer Key (Set 2) – Ultimate Exam Preparation Guide

Looking for effective exam preparation? This CBSE Class 8 Science Practice Paper 2026 with Answer…

2 weeks ago

CBSE Class 8 Science Practice Paper 2026 with Answer Key (Set 1) – Ultimate Exam Preparation Guide

Looking for effective exam preparation? This CBSE Class 8 Science Practice Paper 2026 with Answer…

2 weeks ago

NCERT Solutions For Class 1 Maths – 2025-26

Access the Chapter-wise NCERT Solutions for Class 1 Maths to enhance your learning experience and…

2 weeks ago